Familie Noordman werkt aan natuurinclusieve melkveehouderij in beekdal
Aan de rand van het Brabantse dorp Sterksel, midden in een beekdal met schrale zandgrond, ligt het melkveebedrijf van Gerard Noordman. Zijn familie boert hier al meer dan een eeuw. Waar vroeger een klein aantal dieren werd gehouden op arme zandgrond, groeide het bedrijf in de loop van de tijd uit tot een moderne, intensieve melkveehouderij.


Boeren met het landschap
Het landschap rondom het bedrijf van Noordman stelt bijzondere eisen. Het gebied maakt deel uit van het Zuidoostelijk Zandgebied, een regio waar vraagstukken rond ammoniak, mest en waterkwaliteit extra zichtbaar worden. Juist hier wordt duidelijk hoe groot de opgave is om landbouw toekomstbestendig te maken.
Binnen Boerderij van de Toekomst Zuidoostelijk Zand werkt Gerard Noordman aan een transformatie naar een toekomstbestendig en adaptief landbouwsysteem, waarin landbouw en natuur niet tegenover elkaar staan, maar elkaar versterken.
“Kan een melkveebedrijf op zandgrond economisch overeind blijven terwijl het tegelijkertijd het landschap en de biodiversiteit versterkt?” – Gerard Noordman
Familiebedrijf
Het melkveebedrijf van de familie Noordman ligt net buiten de dorpskern van Sterksel, op zandgrond in een beekdal dat onderdeel is van een ecologische verbindingszone. Hier komen landbouw en natuur letterlijk samen.
Het erf ademt nog steeds de geschiedenis van het familiebedrijf. De boerderij staat op dezelfde plek waar de voorouders van Gerard ruim honderd jaar geleden begonnen met een klein aantal dieren op schrale zandgrond.
Toen Gerard het bedrijf overnam, startte hij – net als veel van zijn generatiegenoten – met een intensieve melkveehouderij. De focus lag op productie en efficiëntie: maximale verdiencapaciteit en een bedrijfsmodel dat sterk leunde op groei en investeringen.
Gerard: “We deden eigenlijk altijd wat iedereen deed: alles inzetten op rendement. Aan het eind van het jaar was iedereen betaald, maar zelf hield je er weinig van over.” In 2016 veranderde alles. Een zware hagelbui trok over Sterksel en veroorzaakte grote schade aan de boerderij en het woonhuis. De financiële gevolgen waren groot; de schade werd door de verzekeraar niet volledig vergoed. Die gebeurtenis bracht het gezin tot een fundamentele vraag: hoe verder?


De uitdaging op zandgrond
Zandgrond heeft voordelen voor landbouw: de bodem warmt snel op en is makkelijk te bewerken. Maar in een beekdal zoals bij Sterksel worden de nadelen ook zichtbaar. Water zakt snel weg, nutriënten spoelen gemakkelijker uit en de druk op natuur en milieu is groot. “In een ecologische verbindingszone zoals hier worden deze effecten nog sterker gevoeld.”
Voor een intensief melkveebedrijf betekent dat een voortdurende spanning tussen productie en omgeving. Mest, ammoniak en waterbeheer zijn hier geen abstracte thema’s, maar dagelijkse realiteit.
De hagelschade van 2016 maakte duidelijk hoe kwetsbaar het bestaande systeem was. Tijdens gesprekken met zijn gezin kwam een cruciale vraag op tafel: stoppen of opnieuw beginnen. Gerard: “We hebben toen echt met elkaar en met onze kinderen gesproken: willen we verder? En als we doorgaan, dan gaan we het anders doen.” Die beslissing werd het startpunt van een transformatie naar een ander type bedrijf: natuurinclusieve melkveehouderij.
“Boeren in een beekdal kan alleen als je samenwerkt met de natuur, niet als je ertegen vecht.” – Gerard Noordman
Het bedrijfssysteem
Het nieuwe bedrijfssysteem van Gerard Noordman draait om één kernidee: landbouw en natuur laten samenwerken. Het sleutelwoord daarbij is symbiose.
Een belangrijke stap kwam via een samenwerking met Brabants Landschap. De organisatie zocht een partij die de natuurgronden rondom het bedrijf kon beheren. Voor Noordman betekende dat niet alleen extra grond, maar ook nieuwe mogelijkheden. De percelen bieden ruimte voor beweiding, graanteelt en mestplaatsing. Hierdoor kan het bedrijf extensiever werken.
Volgens Gerard ligt hier een bredere kans voor de landbouw. “Boeren kennen het land en de grond. Als zij natuurbeheer doen, dalen de kosten en groeit de betrokkenheid bij het landschap.” Op veel manieren lijkt het ontwerp van het systeem op de traditionele gemengde boerderij van vroeger. Percelen liggen weer aaneengesloten, het vee loopt zoveel mogelijk buiten en voer komt grotendeels van eigen land. Het bedrijf werkt toe naar een gesloten kringloop waarin mest, bodem en gewassen elkaar versterken. Gerard: “Eigenlijk gaan we terug naar de boerderij van opa.”


Natuur is onderdeel van bedrijf
Natuurbeheer wordt door Gerard inmiddels niet meer gezien als iets naast de landbouw, maar als een integraal onderdeel van het bedrijf. Langs percelen worden natuurlijke hagen aangelegd. Deze bieden leefruimte voor insecten en vogels en versterken de biodiversiteit in het gebied. Tegelijkertijd helpen ze bij het verbinden van natuurgebieden in het beekdal.
De ontwikkeling van de natuur wordt actief gevolgd. Nieuwe technieken zoals drones helpen bij het monitoren van vegetatie en bodemontwikkeling. Maar technologie is slechts een hulpmiddel. Gerard: “Het blijft mensenwerk. Je moet het land in, kijken wat er groeit en leeft.”
Samenwerking & gedeeld eigenaarschap
Het bedrijf van Gerard Noordman participeert in het programma Boerderij van de Toekomst Zuidoostelijk Zand, waarin ondernemers, onderzoekers en maatschappelijke partners samenwerken aan nieuwe landbouwsystemen. Daarbij staat gedeeld eigenaarschap centraal: de transformatie van landbouw wordt niet door één partij gedragen, maar door boeren, onderzoekers, terreinbeheerders en samenleving samen.
Onderzoekers van Wageningen University & Research begeleiden en volgen deze ontwikkeling. “Het bedrijf van Gerard past goed bij de opgave voor natuurinclusieve melkveehouderij. In beekdalen spelen grote ruimtelijke vraagstukken: wordt grond gezien als natuurgebied of laagwaardige landbouwgrond, en hoe kun je die gronden toch waarde geven?”, zegt onderzoeker Lennart Fuchs (Wageningen University & Research)
Volgens Fuchs staat Noordman voor een bijzondere uitdaging. In de regio moet hij concurreren met intensieve landbouwbedrijven, terwijl hij bewust kiest voor een extensiever model dat sterk verbonden is met natuurbeheer. Lennart: “Gerard kijkt naar hoe zijn bedrijf onderdeel kan zijn van het landschap. Hij beheert natuurgronden, benut bijvoorbeeld gras of compost en werkt tegelijk aan verbetering van het gebied. Als je de grond goed beheert, stijgen uiteindelijk ook de natuurwaarden.”
Binnen Boerderij van de Toekomst Zuidoostelijk Zand wordt Gerard zijn bedrijf daarom gezien als een belangrijke praktijkplek.
“We zien dit bedrijf als inspiratie voor andere boeren. Niet iedereen kan direct dezelfde stappen zetten. We onderzoeken welke elementen overdraagbaar zijn naar bedrijven die natuurinclusiever willen werken.” – Lennart Fuchs
Gras beter benutten en beweiden
Samen met Gerard Noordman werkt WUR aan twee concrete thema’s. Het eerste is hoe het grasland optimaal benut kan worden, zodat het rantsoen voor het vee grotendeels van eigen land kan komen. Het tweede is een innovatieve vorm van beweiding. Een van die experimenten is draadloos beweiden: koeien dragen een halsband met sensoren en worden via digitale signalen gestuurd, zonder fysieke afrasteringen.
Deze samenwerking zorgt voor een sterke dynamiek van samen leren, groeien en kennis delen – essentieel voor het ontwikkelen van een landbouwsysteem dat werkt voor economie, ecologie en maatschappij.
De toekomst
Over vijf jaar ziet Gerard Noordman zijn bedrijf als een volledig natuurinclusief systeem waarin kringlopen grotendeels gesloten zijn. Het grootste deel van het voer komt dan van eigen land. Dat betekent uitbreiding van akkerland voor graan en mogelijk zelfs eigen krachtvoerproductie. Samenwerkingen met Brabants Landschap kunnen daarbij helpen.
De koeien lopen van april tot ver in het najaar dag en nacht buiten. In de winter staan ze op stal op een strobed met rubberen vloeren. Mest en urine worden direct gescheiden bij de bron, waardoor nutriënten beter benut kunnen worden.
Automatische signalen sturen koeien terug naar de stal wanneer ze gemolken moeten worden. Het gras hoeft niet meer gemaaid te worden; begrazing door de koeien zorgt voor het beheer van de percelen.
Daarnaast wil het bedrijf een korte keten ontwikkelen waarin melk wordt verwerkt tot zuivelproducten voor directe verkoop aan consumenten. Toch zijn er ook onzekerheden. De markt beloont natuurinclusieve melkveehouderij nog maar beperkt. Gerard: “De kosten gaan voor de baten uit. De waardering in de markt is nog klein.”
Daarom kijkt Noordman ook naar nieuwe mogelijkheden, zoals groene fondsen en andere vormen van duurzame financiering. Zijn toekomstvisie is helder: een landbouwbedrijf dat perspectief biedt voor mens, dier, boer én bodem.

LEARNING COMMUNITY
Wat werkt in de praktijk?
Hoe benut je natuurgras goed in het rantsoen? Hoe organiseer je beweiding op percelen met verschillende natuurdoelen? En hoe zorg je dat natuurbeheer ook financieel past binnen het bedrijf?
In deze learning community wisselen melkveehouders, onderzoekers en andere betrokkenen kennis en ervaringen uit. De praktijk bij Noordman levert concrete vraagstukken en resultaten om te bespreken. Deelnemers brengen daarnaast hun eigen ervaringen en ideeën in.
Wil je meedoen? Meld je dan aan.